U bevindt zich hier: Home
Het Roelantspand, gelegen op de hoek van de Lange Haven (nummer 141) en de Korte Haven in Schiedam, is een iconisch rijksmonument met een rijke cultuurhistorische waarde. Hoewel Schiedam vooral bekendstaat om zijn jeneverindustrie, herinnert dit monumentale koopmanshuis aan een heel andere bloeiperiode uit de Schiedamse geschiedenis: die van de negentiende-eeuwse literatuur en de drukkerswereld.
Hieronder volgt een historische beschrijving van de opkomst, de gloriedagen en de latere bestemming van dit bijzondere pand.
Het verhaal van het pand zoals we dat nu kennen, begint in het midden van de negentiende eeuw. Op 30 september 1848 kocht de toen 21-jarige zelfstandige boekhandelaar Hendrik Adriaan Marius (H.A.M.) Roelants het grote grachtenpand aan de Lange Haven 141. Vanaf oktober 1849 vestigde hij hier officieel zijn boekhandel en uitgeverij.
Roelants was een visionair ondernemer. Zijn filosofie was voor die tijd grensverleggend: hij wilde goede, klassieke literatuur toegankelijk maken voor het grote publiek door boeken in hoge oplagen en met minimale marges te drukken, waardoor ze zeer betaalbaar werden.
Naarmate het succes van de uitgeverij groeide, werd het oorspronkelijke koopmanshuis te klein:
1862: Roelants kocht het achtergelegen pakhuis genaamd 'Polen'.
1863: Op 1 januari startte hij hier officieel zijn eigen machinale drukkerij (de latere Koninklijke Drukkerij Roelants).
1864 & 1877: Aangrenzende panden aan zowel de Korte Haven als de Lange Haven werden opgekocht en intern met elkaar verbonden.
Zo transformeerde het statige woonhuis aan de gracht in de loop der jaren tot een omvangrijk, doolhofachtig bedrijfscomplex waarin de boekhandel, de uitgeverij én de drukkerij onder één dak waren gehuisvest.
Het Roelantspand heeft een onuitwisbare stempel gedrukt op de Nederlandse literatuurgeschiedenis. De belangrijkste historische mijlpalen binnen deze muren zijn:
Snikken en Grimlachjes (1867): In dit pand rolde de allereerste druk van de beroemde dichtbundel Snikken en Grimlachjes van Piet Paaltjens (het pseudoniem van de Schiedamse predikant François Haverschmidt) van de persen. Haverschmidt en Roelants waren goed bevriend.
Wereldliteratuur: Roelants drukte in dit pand de eerste Nederlandse vertalingen van de boeken van Charles Dickens (waaronder David Copperfield). Ook monumentale uitgaven, zoals de verzamelde werken van Joost van den Vondel en luxe geïllustreerde bijbels, werden hier vervaardigd.
Aan het begin van de twintigste eeuw veranderde de markt. Eind 1905 verkocht de firma de boekhandel en richtte de drukkerij zich steeds minder op boeken en steeds meer op commercieel en functioneel drukwerk, zoals tram- en bioscoopkaartjes.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog speelde het Roelantspand een gevaarlijke en heldhaftige rol. In het diepste geheim werd in de drukkerij de illegale (Rotterdamse) editie van de verzetskrant Het Parool gedrukt. Na de oorlog kreeg het pand als dank hiervoor een speciaal glas-in-loodraam met de tekst: “In dit gebouw werd niet gedispereerd maar het Parool gedrukt, vrij onverveerd” (dit raam is later bij een verhuizing meegenomen).
De drukkerij bleef buitengewoon lang op deze historische locatie actief. Pas in 1999 verliet Firma Roelants na respectievelijk 150 jaar definitief het pand aan de Lange Haven.
Tegenwoordig heeft het Roelantspand een woonbestemming, gecombineerd met culturele functies. Het statige exterieur – met zijn karakteristieke hoekligging aan de historische Schiedamse havens – herinnert nog altijd aan de grandeur van de negentiende-eeuwse uitgeverswereld. Het gebouw is geklasseerd als rijksmonument en opent tijdens evenementen (zoals de Open Monumentendagen of het Suikerzoet Filmfestival) soms nog de deuren voor het publiek, waardoor de herinnering aan H.A.M. Roelants en Piet Paaltjens levend blijft.